Nodi 80 o flynyddoedd ers penodi swyddog benywaidd gyntaf yr heddlu yn Ne Cymru: Winifred Stephens

Mae Mis Hanes Menywod yn rhoi'r cyfle i ni fyfyrio ar gyfraniadau a cherrig milltir eithriadol menywod ym maes plismona, ddoe a heddiw, a'r rolau y maent wedi'u chwarae wrth lywio'r gwasanaethau rydym yn eu darparu i gymunedau ledled De Cymru.

Mae un o'r cerrig milltir allweddol rydym yn eu dathlu y mis hwn yn cyd-daro â dyddiad arwyddocaol i'n heddlu. 80 o flynyddoedd yn ôl yn 1946, gwnaeth Winifred Stephens gais llwyddiannus i ymuno â Chwnstabliaeth Bwrdeistref Abertawe ac yn sgil hynny, hi oedd swyddog benywaidd cyntaf yr heddlu a benodwyd ar gyfer dyletswyddau yn Ne Cymru.

Roedd penodiad WPC1 Stephens yn amlwg yn gatalydd i newid a fyddai'n dechrau oes newydd i blismona yma yn Ne Cymru. Ond, o safbwynt Winifred ar y pryd, gallai fod wedi golygu dim mwy na newid mewn lifrai.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, bu Winifred yn gwasanaethu pobl Abertawe fel aelod o Heddlu Cynorthwyol y Merched (WAPC). Byddai ei chyfrifoldebau wedi cynnwys gweithredu switshfyrddau, derbyn galwadau brys, gwneud gwaith patrolio a lles, a nodi tystiolaeth mewn lleoliadau damweiniau – felly pan ddaeth yn amser i Winifred ymuno â heddlu Abertawe, roedd eisoes wedi cael blynyddoedd o brofiad o weithio gyda chymunedau.

Pan ymunodd Winifred â Bwrdeistref Abertawe ym mis Mehefin 1946, cafodd ei hanfon i gael hyfforddiant ym Mhen-y-bont ar Ogwr am gyfnod o 13 wythnos cyn cael ei neilltuo i ddyletswyddau'r heddlu. Yn ystod wythnosau cyntaf ei gwasanaeth, cafodd ei chydnabod yn y wasg leol am atal damwain ffordd, pan aeth trelar yn rhydd o gar ar Stryd Fawr Abertawe. Bu'n rhaid i'r cwnstabl dewr ymateb yn gyflym a chydiodd yn y trelar a'i dywys i ochr y ffordd.

Yn ddiweddarach, tynnwyd sylw Prif Gwnstabl yr heddlu ar y pryd, David Turner, at waith Winifred a rhoddodd gydnabyddiaeth iddi am ei dewrder a'i chamau di-oed wrth helpu i atal menyw rhag cymryd ei bywyd ei hun. 

Ymddiswyddodd Winifred Stephens o ddyletswyddau'r heddlu ym mis Ionawr 1951 er mwyn priodi a dechrau teulu. Gan gynnwys ei hamser fel aelod o Heddlu Cynorthwyol y Merched, ymrwymodd ddeg mlynedd o wasanaeth i gymunedau Abertawe. Nodwyd bod ei hymddygiad – a gafodd ei gofnodi ar ddiwedd ei gwasanaeth – yn rhagorol.

Y mis hwn ac 80 o flynyddoedd ers ei phenodiad hanesyddol, rydym yn cofio ei gwaddol ac yn talu teyrnged i'r gwasanaethau a roddodd i bobl Abertawe.