Y Blitz Tair Noson 85 mlynedd yn ddiweddarach

Mae Heddlu De Cymru wedi bod yn myfyrio ar y difrod a achoswyd yn ystod y Blitz Tair Noson ac yn cofio'r rôl y gwnaeth ei heddluoedd rhagflaenol, Heddlu Bwrdeistref Abertawe, ei chwarae.

Rhwng 19 a 21 Chwefror 1941, roedd Abertawe wedi dioddef tair noson yn olynol o ymosodiadau o'r awyr. Nod bomio'r dref yn drwm ac yn gyson oedd ceisio dinistrio’r porthladd, y dociau a'r burfa olew lleol. Cafodd yr ardaloedd hyn eu targedu i'w bomio o ganlyniad i'r rolau roeddent yn eu chwarae yn cefnogi ymdrech rhyfel y Cynghreiriaid.

Roedd y bomio wedi troi llawer o ganol y dref yn rwbel ac roedd wedi dinistrio llawer o dai ac ardaloedd preswyl, gan adael llawer o deuluoedd ac aelwydydd wedi'u dadleoli. Yn ddiweddarach, gwnaeth llygad-dyst ddwyn i gof y difrod a achoswyd gan y bomio drwy ddweud:

“Roedd canol y dref wedi'i ddinistrio'n llwyr. Nid oedd unrhyw adeilad yn gyflawn ac roedd yn rhywbeth roeddech ond wedi'i weld mewn ffilmiau cyn hyn - ond roedd popeth wedi'i ddinistrio'n llwyr. Roedd pob adeilad wedi'i ddymchwel a'r unig beth y gallech ei weld oedd rwbel ym mhob man.”

Abertawe ar ôl y Blitz. Llun: Gwasanaeth Archifau Gorllewin Morgannwg

Yn ystod y bomio, ymatebodd swyddogion yr heddlu o Abertawe a'r ardaloedd cyfagos yn gyflym i ddiogelu pobl y dref. Roeddent yn amddiffyn safleoedd a oedd wedi'u bomio er mwyn atal ysbeilio a gwnaethant orfodi cyfyngiadau ar fynediad i ganol y dref, lle oedd adfeilion cymaint o adeiladau yn beryglus.

Byddai'r bomio, sef, heb os, yr her fwyaf y gwnaeth heddlu Abertawe ei wynebu erioed, yn hawlio bywydau dros 200 o bobl. Un o'r bywydau a gollwyd yn ystod y bomio oedd bywyd rhingyll yr heddlu William Flitter, a gafodd ei ladd ar ddyletswydd pan ddisgynnodd bom ffrwydrol dros Orchard Street. Cafodd ei enw ei goffáu yn ddiweddarach ar y Ffenestr Goffa yng Ngorsaf Heddlu Canol Abertawe a chaiff ei gofio hefyd yn Rhestr Gwroniaid 1939-1945 yr heddlu.

Yn dilyn y Blitz, cafodd sawl un o swyddogion Heddlu Bwrdeistref Abertawe eu canmol am eu gweithredoedd, gan gynnwys Prif Swyddog yr Heddlu Frank Joseph May, a gafodd OBE am ei rôl yn yr ymateb i'r bomio.

Swyddog arall a gafodd ei gydnabod am ei ddewrder oedd PC Francis Dart, a gafodd Medal yr Ymerodraeth Brydeinig am ei ran yn achub pobl o adeiladau a gafodd eu bomio.

Ym mis Chwefror 1941, cafwyd y cyrchoedd bomio mwyaf dwys a dinistriol a welwyd yng Nghymru erioed ac, 85 o flynyddoedd yn ddiweddarach, rydym yn dal i gofio am y Blitz Tair Noson ac yn talu teyrnged i'r rhai a gollodd eu bywydau.

Ar yr achlysur teimladwy hwn, rydym hefyd yn talu teyrnged i swyddogion Heddlu Bwrdeistref Abertawe, a ddangosodd gymaint o ddewrder wrth wasanaethu eu cymunedau.